Πως το Αισθητηριακό Παιχνίδι Ενισχύει την Πολλαπλή Νοημοσύνη

«Ένα αρχαίο ρητό λέει: “Δεν υπάρχει τίποτα στο νου που να μην υπήρξε πρώτα, με κάποιον τρόπο, στις αισθήσεις.” Και οι αισθήσεις, ως εξερευνητές του κόσμου, ανοίγουν τον δρόμο προς τη γνώση.» Maria Montessori

Το αισθητηριακό παιχνίδι αποτελεί μία από τις πιο φυσικές και αποτελεσματικές μορφές μάθησης για το παιδί. Μέσα από την αλληλεπίδραση με υλικά που αφυπνίζουν τις αισθήσεις του, το παιδί εξερευνά, πειραματίζεται, δημιουργεί και μαθαίνει. Δεν είναι απλώς μία ευχάριστη απασχόληση, είναι ένα θεμελιώδες εργαλείο ενίσχυσης των διαφορετικών τύπων νοημοσύνης, όπως περιγράφονται στη θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης του Howard Gardner.

Τι είναι η θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης;

Η θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης διατυπώθηκε από τον Howard Gardner το 1983. Σύμφωνα με αυτή, η νοημοσύνη δεν είναι μία ενιαία ικανότητα μετρήσιμη, αλλά ένα σύνολο από διακριτές μορφές ικανότητας που αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κατανοούν τον κόσμο και λύνουν προβλήματα.

Ο Gardner πρότεινε αρχικά επτά είδη νοημοσύνης (γλωσσική, λογικομαθηματική, μουσική, χωρική-οπτική, κιναισθητική, διαπροσωπική και ενδοπροσωπική), ενώ αργότερα πρόσθεσε και την νατουραλιστική. Κάθε άτομο διαθέτει όλες τις μορφές νοημοσύνης σε διαφορετικό βαθμό και μπορεί να τις ενισχύσει μέσα από κατάλληλα ερεθίσματα και εμπειρίες.

Η θεωρία αυτή άλλαξε ριζικά τον τρόπο που προσεγγίζουμε τη μάθηση, δίνοντας έμφαση στην πολυτροπική εκπαίδευση, στη διαφοροποίηση και στη μοναδικότητα κάθε παιδιού.

Οι αισθήσεις ως πύλες γνώσης

Μέσα από τις αισθήσεις, το παιδί κατακτά τη γνώση με βιωματικό και ουσιαστικό τρόπο. Μέσω της βιωματικής εξερεύνησης, οι συνάψεις πληθαίνουν, η συγκέντρωση αυξάνεται και κάθε νέα πληροφορία μετατρέπεται σε βαθιά γνώση.

Το αισθητηριακό παιχνίδι δίνει στο παιδί πρόσβαση σε πολλές «γλώσσες» έκφρασης και μάθησης: τη ζωγραφική, την κίνηση, τον ήχο, το παιχνίδι με το φως, τα υλικά και τη φύση. Μέσα από αυτές, το παιδί αναπτύσσει πολύπλευρα τη σκέψη του, τη φαντασία του και την προσωπική του έκφραση.

Πολλαπλή Νοημοσύνη και αισθητηριακά παιχνίδια Κάθε μορφή νοημοσύνης μπορεί να ενισχυθεί μέσα από το αισθητηριακό παιχνίδι:

• Γλωσσική Νοημοσύνη: Αφορά την ικανότητα κατανόησης και χρήσης της γλώσσας, τόσο στον προφορικό όσο και στον γραπτό λόγο. Μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από την ανάγνωση βιβλίων, την αφήγηση ιστοριών και τον διάλογο. Τα παιδιά μπορούν να σχηματίζουν γράμματα με το δάχτυλο ή με ραβδάκι πάνω σε χρωματιστή άμμο, ενώ ο πίνακας προγραφής ενισχύει την εξάσκηση στον σχηματισμό των γραμμάτων.

•Λογικομαθηματική Νοημοσύνη: Η ικανότητα να σκέφτεται κανείς λογικά και να χρησιμοποιεί τους αριθμούς. Τα παιδιά μπορούν να εξασκούνται με τους αριθμούς μέσα από την απτική εξερεύνηση όπως το ανάγλυφο παζλ σειροθέτησης ,αντιστοιχούν αριθμούς με ποσότητες χρησιμοποιώντας πίνακες με υποδοχές και loose parts, όπως ο πίνακας αριθμοί και ποσότητες και μέσα από τα πειράματα όπως ο πίνακας πειραμάτων.

•Μουσική Νοημοσύνη: Συνδέεται με την αναγνώριση, κατανόηση και παραγωγή ήχων, ρυθμών και μελωδιών. Τα παιδιά πειραματίζονται με αυτοσχέδια ή μουσικά όργανα όπως η μουσική βροχή, δημιουργούν μοτίβα, χτυπούν ρυθμούς και κινούνται στον ρυθμό μιας μελωδίας. Με τις μινιατούρες μουσικών οργάνων μπορούμε να παίξουμε παιχνίδια ακρόασης, όπως το «Βρες το όργανο που ακούς»: βάζουμε ένα ηχητικό απόσπασμα από YouTube ( λίστα youtube με ήχους από μουσικά όργανα) και το παιδί καλείται να δείξει τη σωστή μινιατούρα που αντιστοιχεί στον ήχο.

•Χωρική-Οπτική Νοημοσύνη: Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη θέση, την κατεύθυνση και τις σχέσεις των αντικειμένων στον χώρο, αλλά και να αναπαράγουμε αυτό που βλέπουμε. Μέσα από παζλ, κατασκευές με τουβλάκια, αλλά και δραστηριότητες όπως η ζωγραφική στον πολυμορφικό πίνακα ή σε πίνακα καβαλέτο.

•Κιναισθητική Νοημοσύνη: Η ικανότητα να εκφραζόμαστε και να μαθαίνουμε μέσα από το σώμα και την κίνηση. Τα παιδιά περνούν εμπόδια, παίζουν παιχνίδια ισορροπίας με την μπάλα ψυχοκινητικής, χοροπηδούν και χορεύουν με μαντήλια, ενισχυοντας την αδρή κινητικότητα. Επίσης, παίζουν παιχνίδια με υλικά όπως ο γεωπίνακας και τα χρωματιστά βιδώματα και ενισχύουν την λεπτή κινητικότητα.

•Ενδοπροσωπική Νοημοσύνη: Αφορά τη δεξιότητα να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις ανάγκες μας. Με εργαλεία όπως ένας καθρέφτης μπορούν να παρατηρήσουν το πρόσωπό τους και να αναγνωρίσουν συναισθήματα μέσα από εκφράσεις. Με τις σφραγίδες συναισθημάτων, που προσκαλούν τα παιδιά να εκφράσουν και να εξωτερικεύσουν αυτά που νιώθουν πάνω σε πλαστελίνη, πηλό ή άμμο. Παράλληλα, δραστηριότητες με υλικά που ηρεμούν ή προκαλούν ευχαρίστηση όπως πίνακας βρυσάκι και αισθητηριακά μπουκάλια.

•Διαπροσωπική Νοημοσύνη: Εκφράζεται μέσα από την τάση να καταλαβαίνουμε και να συνδεόμαστε με τους άλλους. Αναπτύσσεται όταν τα παιδιά αλληλεπιδρούν, συζητούν, συνεργάζονται και μαθαίνουν μέσα από τη σχέση. Επιτραπέζια παιχνίδια, παιχνίδια ρόλων, δραστηριότητες σε ζευγάρια ή μικρές ομάδες, αλλά και θεματικά play kits παιχνιδιού , όπως οι δεινόσαυροι ή  η φάρμα ενθαρρύνουν την επικοινωνία.

•Νατουραλιστική Νοημοσύνη: Η ικανότητα, ταξινόμησης και σύνδεσης με τον φυσικό κόσμο. Ενισχύεται όταν τα παιδιά έρχονται σε επαφή με φυσικά ή ρεαλιστικά υλικά που σχετίζονται με το περιβάλλον, όπως λουλούδια, κοχύλια, χώμα, πέτρες και νερό.

Το αισθητηριακό παιχνίδι, λοιπόν, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη! Είναι η βάση για να ανθίσουν όλες οι μορφές νοημοσύνης, να αναπτυχθεί ολόπλευρα ο παιδικός εγκέφαλος και να παραμείνει η μάθηση ζωντανή, δημιουργική και ουσιαστική.

Βιογραφικό:

Η Αννέτα Μαυρίδου είναι μουσικοπαιδαγωγός, απόφοιτος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, δασκάλα πιάνου και δημιουργός εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων βασισμένων στη θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης. Έχει παρακολουθήσει πληθώρα επιμορφώσεων σε διάφορους τομείς της εκπαίδευσης. Οι δράσεις της συνδυάζουν το παιχνίδι, τη δημιουργικότητα και τη βιωματική μάθηση, δίνοντας στα παιδιά ευκαιρίες να ανακαλύψουν και να αναπτύξουν όλες τις ικανότητές τους.

 Βιβλιογραφία

Gardner H. (2010), Frames of Mind: Η Θεωρία των Πολλαπλών Τύπων Νοημοσύνης, Μαραθιά. Ελένη Γαρυφαλάκη (2021), Χαρισματική Εκπαίδευση. Πως οι δυσκολίες γίνονται πλεονέκτημα, Brainfood. Maria Montessori (1981), Το μυστικό της παιδικής ηλικίας, Γλάρος. Θωμαΐς Καπουλίτσα-Τρούλου και Αικατερίνη Ιωαννίδου (2012), Κατανοώντας τις 100 γλώσσες του οαιδιού. Σύγχρονες διδακτικές πρακτικές στην προσχολική αγωγή, Γράφημα. Alvaro Bilbao (2022), Πως λειτουργεί ο εγκέφαλος των παιδιών, Παπαδόπουλος